بسیاری از مشکلات ارتودنسی را می‌توان پیش از آنکه شکل بگیرند پیشگیری کرد. عادت‌هایی مثل مکیدن انگشت و از دست رفتن زودهنگام دندان‌های شیری دو عامل مهم و قابل‌کنترل‌اند. در این مقاله با اثر این عوامل و راه‌های پیشگیری آشنا می‌شوید.
مکیدن انگشت و پستانک
مکیدن انگشت و پستانک در نوزادان و کودکان خردسال طبیعی است. اما اگر پس از حدود چهار تا پنج سالگی ادامه پیدا کند، می‌تواند دندان‌های جلوی بالا را به جلو و دندان‌های پایین را به عقب ببرد، اپن‌بایت ایجاد کند و فک بالا را باریک کند. هرچه این عادت طولانی‌تر و شدیدتر باشد، اثر آن بیشتر است. این ناهنجاری‌ها را در کراس‌بایت و اپن‌بایت شرح داده‌ایم.
تنفس دهانی
کودکانی که به دلیل گرفتگی بینی، آلرژی یا لوزه و آدنوئید بزرگ از دهان نفس می‌کشند، ممکن است الگوی رشد صورت و فک متفاوتی پیدا کنند؛ فک بالای باریک، صورت کشیده و اپن‌بایت از پیامدهای احتمالی است. درمان علت تنفس دهانی، معمولاً با همکاری متخصص گوش و حلق و بینی، بخش مهمی از پیشگیری است.
فشار زبان
در برخی کودکان، زبان هنگام قورت دادن یا صحبت کردن به دندان‌های جلو فشار می‌آورد. این عادت می‌تواند به اپن‌بایت و فاصله بین دندان‌ها منجر شود و حتی پس از ارتودنسی باعث برگشت شود. تمرین‌های زبان و گاهی دستگاه‌های یادآور برای اصلاح آن استفاده می‌شوند.
فضانگهدار چیست و چه زمانی لازم است؟
دندان‌های شیری فقط برای جویدن نیستند؛ آن‌ها فضای دندان‌های دائمی را حفظ می‌کنند. وقتی یک دندان شیری، به‌ویژه دندان‌های آسیای شیری، زودتر از موعد به دلیل پوسیدگی یا ضربه از دست برود، دندان‌های کناری به سمت فضای خالی حرکت می‌کنند و جای دندان دائمی تنگ می‌شود. فضانگهدار دستگاه ساده‌ای، ثابت یا متحرک، است که این فضا را تا رویش دندان دائمی حفظ می‌کند.
سالم نگه داشتن دندان‌های شیری با مسواک، فلوراید و درمان به‌موقع پوسیدگی، بهترین راه پیشگیری از نیاز به فضانگهدار است. درباره دستگاه‌های ارتودنسی کودکان در راهنمای ارتودنسی کودکان و نقش ناهنجاری‌ها در راهنمای ناهنجاری‌های دندانی و فکی بیشتر بخوانید.
والدین چه کار می‌توانند بکنند؟
تشویق مثبت به جای سرزنش، جایگزین کردن عادت با فعالیت‌های دیگر، توجه به تنفس شبانه کودک و معاینه منظم دندانپزشکی، مؤثرترین کارهایی است که والدین می‌توانند انجام دهند. اگر عادت پس از پنج سالگی ادامه داشت، با دندانپزشک ارتودنسی مشورت کنید.
دستگاه‌های کمکی برای ترک عادت
اگر تشویق و روش‌های رفتاری برای ترک عادت مکیدن انگشت یا فشار زبان کافی نباشد، دندانپزشک ممکن است دستگاه یادآور پیشنهاد کند؛ دستگاهی ثابت یا متحرک که مکیدن را ناخوشایند می‌کند یا زبان را از فشار به دندان‌ها بازمی‌دارد. این دستگاه‌ها تنبیه نیستند و باید با توضیح و همراهی والدین استفاده شوند.
پرسش‌های رایج
تا چه سنی مکیدن انگشت طبیعی است؟
معمولاً تا حدود چهار سالگی؛ پس از آن بهتر است برای ترک آن اقدام شود.
آیا فضانگهدار درد دارد؟
خیر؛ نصب آن ساده است و کودک سریع به آن عادت می‌کند.
فضانگهدار تا کی در دهان می‌ماند؟
تا زمان رویش دندان دائمی جایگزین.
آیا خروپف کودک به ارتودنسی مربوط است؟
خروپف ممکن است نشانه تنفس دهانی باشد که روی رشد فک اثر دارد؛ بررسی آن توصیه می‌شود.
جمع‌بندی
عادت‌های دهانی و از دست رفتن زودهنگام دندان‌های شیری، دو عامل قابل‌پیشگیری مشکلات ارتودنسی‌اند. توجه والدین، معاینه منظم و درمان به‌موقع، می‌تواند از بسیاری از درمان‌های طولانی آینده جلوگیری کند.